Kategori arşivi: Haiku Şiir Sanatı

Başka Dünyaların Haiku’ları

İbrahim Berksoy 1. Başka Dünyalar… Haiku, üç dizelik kısacık bir şiir türü. "Go-Shichi-Go" (beş-yedi-beş) hece ölçüsüne göre yazılan bu geleneksel Japon şiir tarzına duyulan ilgi giderek artıyor. Haiku da tıpkı sushi (çiğ balık yemeği) gibi okyanusları aşıp "başka dünyalar"a yelken açmakta. Yüzyıllardır bir adada içe dönük bir hayat yaşamış olan Japonların başka dünyalara açılma serüveni imparator Meiji'nin 1868'de ülkede restorasyon dönemini başlatmasına dek uzanır. O günden bu güne geçen 135 yıl gibi kısa sayılabilecek bir süreçte Japonya başka dünyaları anlama ve kendisini başka dünyalara anlatmada doğrusu epey yol aldı. Başka Dünyaların Haiku’ları yazısına devam et

Renga Şiiri

Renga

(Gazi Tuğrul & Gökçenur Ç. & Kadir Aydemir)

o şimdi bir hüthüt kuşudur

(kadir aydemir) ah, dilsiz kuru dal- çamur bile mutlu, sevmez seni kimse. (gökçenur ç.) kurbağalar uyutmaz dereyi bir yusufçuk konar eriğin ellerine (gazi tuğrul) ikindi vakti suya bakıp kırılan yaprağın sesi (kadir aydemir) gökyüzünün sonunda ay eski bir yara mıdır? (gökçenur ç.) döndüm, gittiğimde vişneler dökülmemişti akasya yaprağına sarıp gömdüğüm kabuk dizimde öğle göğü gibi sıcaktı daha (gazi tuğrul) sararmada mı hâlâ güneş saçlı başaklar? (kadir aydemir) akasyanın tohumu: sürüklenen acı sesim- yer yok, diyor evren bana… (gökçenur ç.) taşırmıyor tahta kâsedeki pirinç rakısını defterimin arasından çıkardığım kuru krizantem yaprağı (gazi tuğrul) tıkırdıyor ay akşam göğüne değen kiraz çiçeği- (kadir aydemir) sessizce akıyor kanı kimsesiz uyuyan incirin (gökçenur ç.) çay sunuyor ustanın kızı– eriğin dibine gömdük, diyor o şimdi bir hüthüt kuşudur içimde hiç susmayan cırcır böcekleri burdan gitmeli, burdan gitmeli…

Haiku Nedir?

Haiku; 16. yüzyılda ortaya çıkıp 17-19. yüzyıllarda gelişen üçlü dizelerle yazılan, 17 heceden (5/7/5) oluşan, konusunu genellikle mevsimlerden, yılın ilk ayından, doğadan ve insandan alan lirik bir Japon şiir tarzıdır. Birinci ve üçüncü dizeleri beşer, ikinci dizesi ise yedi hecelidir. Hokku, hayku,haikai da denilir. Bu şiirlerde çoğu zaman Budizm, Taoizm ve yerel inançları simgeleyen doğa imgeleri kullanılır. Japon edebiyatına özgü bu şiir biçimi, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında Batı ülkelerinde de belli bir yaygınlık kazanmıştır. Gelmiş geçmiş en önemli haiku şairleri; Matsuo Başo, Taniguçi Buson, Kobayaşi İssa ve Masaoka Şiki gibi Japon şairlerdir. Türkiye'de Türkçe şiirde haiku tarzında şiirler yazmış olan bazı şairler şunlardır: Orhan Veli, İlhan Berk, Sina Akyol, Turgay Kantürk, Coşkun Yerli, Enis Batur, Melisa Gürpınar, Mustafa Köz, İbrahim Berksoy, Oruç Aruoba, Gökçenur Ç., Kadir Aydemir ve Hakan Cem ve Erol Özyiğit. Tanka şiiri ise yine Japonların çok sık kullandıkları 7 dizelik bir şiir şeklidir. Bu dizelerin birinci ve üçüncüsü beş, diğerleri yedi hecelidir. Toplam 31 heceden oluşmaktadır. Renga şiiri de haiku ve tankalara eklenebilir.

Türkçedeki Haiku Şiir Kitapları

Haiku ile ilgili kitaplar: * Ay İçin Küçük Şeyler – Turgay Kantürk (Sel Yayınları) * Sessizliğin Bekçisi – Kadir Aydemir (Hera Şiir Kitaplığı) * Susmanın Ötesi – Hakan Cem (Sardes Yayınları) * Saklı Yüz – Erol Özyiğit (Dönence Yayınları) * Ne (Otuzaltı Tanzaku) – Oruç Aruoba (Altıkırkbeş Yayınları) * Apartman Haikuları / Metin Üstündağ * Haiku Kuşu – Ahmet Necdet * Haikular – J. J. Tablada

Eski Zaman Havuzu, Haiku

Seyhan Erözçelik

Divan şiiri imparatorluğun şiiriyse, geleneksel Japon şiiri de öyledir; ne ki anlamakta güçlük çekebileceğimiz bir garip imparatorluğun, orospudan imparatora dek her kesimden insana şiir yazdırabilen, çay içmeyi bile bir tören havasına yücelten güneş imparatorluğunun(1) yahut ‘göstergeler imparatorluğunun’ şiiri. Dilin ve toplumun yapısı, öğreticilikten kaçınan bu şiiri bir tür incelik gösterisi haline getirmiş; şairler imgeleri, somut ayrıntılar biçiminde ve betimlemeden çok mecazi ilgiler, izleksel karmaşıklık yerine uyum adına kullanarak, haletiruhiyelerinin adeta, sadece, taslaklarını çiziktirmeyi amaçlamışlar(2); belki de bu yolla şiirde duyguyu keşfediyor gibi görünmüşler. Bu yüzden, şairle nesnesi arasındaki uzaklık Japon şiirinde pek azdır: Japon şairi her nesnenin neredeyse içinde soluduğunu duyar ve onu özenle, sevgiyle besler. Kalemi, kâğıdı yanına alıp doğanın yaşadığı değişimi anında ve yerinde saptamak için kırlara şiir gezintilerine(3) çıkan insanların, nesnelere böyle yaklaşmaları şaşırtıcı değil aslında. Eski Zaman Havuzu, Haiku yazısına devam et

Haikuda Sabi

Gökçenur Ç.

Japonca bir sözcük olan Sabi, Haiku geleneğinin eşsiz ve yaşamsal bir bileşenidir. Sabi de, Japon sanatlarında yer alan diğer kavramlar gibi, batılı anlaklar tarafından güçlükle kavranabilir. Yine de bu zorluğa göğüs germeye, terimin yanıltmacı ve gizemiyle başetmeye çalışalım. R.H. Blyth Doğu Kültürü adlı kitabında "söylenebilen şey Sabi değildir" demişti. Bu yorum düşüncelerin uzdilli bir biçimi olarak Zen "sözcüksüzlük" 'ünü anlayan bir Haijin'e hiç bir engel getirmez. Örnek olarak Kishu'nun şu şiirini ele alalım, Güz ikindisi tek çığlık atmadan bir karga geçiyor. Haikuda Sabi yazısına devam et

Solucanın Şiiri: Haiku

Kadir Aydemir

Haiku; nasıl sade ve narin bir şiir. Fazla sözü ve kabalığı kaldırmıyor yapısı. O, doğa ve insan arasında bir köprü şiiri adeta. Japonca ve Türkçenin yapısal farkları dolayısıyla 5-7-5 hece sistemiyle değil de, daha kurgusuz ama savruk olmayan haiku şiirlerini seviyorum. 5-7-5 yapıyla, kendi kendine doğarsa şiir, elbette ki daha da güzel.

Solucanın Şiiri: Haiku yazısına devam et

Haiku: Şiirde Düş ve Arınma

Orhan Kâhyaoğlu

‘Kelebek Düşleri’, Başo ve Haiku ‘yu tüm inanç ve felsefesiyle tanımamız imkânını sağlıyor. Bir şiirin, dille nasıl bu denli damıtılabileceğini okura haber veriyor. Haiku ‘nun yüzyıllardır var oluşunu niye hâlâ sürdürdüğünün açık biçimde farkına varılıyor. Fırçayla yazılmaya başlanıp, kaleme dönüşmesinin serüveni metinde özetleniyor. Şiirde Haiku; dilin damıtılmasının, süzülmesinin, arınmasına karşılık gelir. Azıcık sayıda sözcüğün, ustalıklı benzersiz bir şiir yapısına dönüşmesidir. Bilgeliği temsil eder. Kurduğu imge dünyası okuru şaşırtır, bambaşka bir ufka, yolculuğa iter. Hem iç, hem dış dünyaya doğru bir seferdir bu. Nüktedan yanı hep dikkat çeker. Gerginlikten uzak olduğu kadar, bir temizliğin karşılığıdır. Sözcüklerin; ışıltısıyla, büyüsüyle apayrı bir vücuda dönüşmesidir.

Haiku: Şiirde Düş ve Arınma yazısına devam et

Başka Dünyaların Haiku’ları

İbrahim Berksoy

1.

Başka Dünyalar…

Haiku, üç dizelik kısacık bir şiir türü. “Go-Shichi-Go” (beş-yedi-beş) hece ölçüsüne göre yazılan bu geleneksel Japon şiir tarzına duyulan ilgi giderek artıyor. Haiku da tıpkı sushi (çiğ balık yemeği) gibi okyanusları aşıp “başka dünyalar”a yelken açmakta.

Başka Dünyaların Haiku’ları yazısına devam et

Haiku Şiir Kitapları

Haiku şiiriyle ilgili çok fazla kaynak kitap yok. Türkiye’de bulabileceğiniç kaynaklar şimdilik bunlar:

  • L. Sami Akalın, Japon Şiiri, Varlık Yayınları, İstanbul, 1962, 320 s.
  • Oruç Aruoba (Derleyen ve Çeviren), Başo-Haiku, Varlık Yayınları, İstanbul, 1998, 159 s.
  • Oruç Aruoba (Derleyen ve Çeviren), Başo-Kelebek Düşleri, Metis Yayınları, İstanbul, 2008, 364 s.
  • Oruç Aruoba, Ne Ki Hiç, Varlık Yayınları, İstanbul, 1997, 144 s.
  • Oruç Aruoba, Ne / Otuzaltı Tanzaku, Altıkırkbeş Yayınları, İstanbul, 1999, 36 s.
  • Kadir Aydemir, Sessizliğin Bekçisi, Hera Şiir Kitaplığı, İstanbul, 2002, 79 s.
  • Kadir Aydemir, Dikenler Sarayı, Eti Yayıncılık, İstanbul, Kasım 2003, 69 s.
  • Coşkun Yerli, Yağmurun Direnişi, YKY, İstanbul, 1998, 59 s.
  • Ay İçin Küçük Şeyler – Turgay Kantürk (Sel Yayınları)
  • Ne (Otuzaltı Tanzaku) – Oruç Aruoba (Altıkırkbeş Yayınları)
  • Susmanın Ötesi – Hakan Cem (Sardes Yayınları)
  • Saklı Yüz – Erol Özyiğit (Dönence Yayınları)
  • İhsan Üren, Milenyum Haikuları, Doğa Yayıncılık, İstanbul, Kasım 2002, 48 s.
  • İhsan Üren, Japongülü Gibi, Suteni Yayıncılık, Ankara, Nisan 1997, 64 s.
  • Erol Özyiğit, Saklı Yüz, Dönence Yayınları, İstanbul, Mayıs 2004, 96 s.
  • Pelin Özer, Cam Kulübeler, Roll Kitapları, İstanbul, 2007, 114 s.
  • Ahmet Necdet, Haiku Kuşu, Alkım Kitapçılık Yayıncılık, İstanbul, 2004, 79 s.
  • Turgay Kantürk, Ay İçin Küçük Şeyler, Sel Yayınları, İstanbul, 1996, 96 s.
  • M. Kansu, Ve Ansızın Güneş “Haiku”, Liman Yapımevi Yayıncılık, İstanbul, 1998, 30 s.
  • Melisa Gürpınar, Küçük Şeyler, Alkım Yayınları, İstanbul, Aralık 2003, 106 s.
  • Hakan Cem, Susmanın Ötesi, Sardes Yayınları, İzmir, 2003, 64 s.
  • Matsuo Başô, Kuzeye Giden İnce Yol ve Diğer Gezi Notları, Çeviren: Coşkun Yerli, YKY, 1994, 126 s.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

http://www.yitikulke.com sitesinde yer alan haiku yazıları:

İbrahim Berksoy, “Başka Dünyaların Haiku’ları”,

İbrahim Berksoy, “Üç Dizelik Her Şiir Haiku Değildir”,

Gökçenur Ç., “Haikuda Sabi”,

Seyhan Erözçelik, “Eski Zaman Havuzu, Haiku”.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

BAZI TERİMLER

Tanka (Waka): 5/7/5//7, toplam 31 heceli kısa şiir. Tanka’nın ilk
üç dizelik bölümünü bir şairin, ikinci bölümünü yanıt
niteliğinde ikinci bir şairin söylediği olur. Haiku, buradaki ilk
üç dizenin bağımsızlaşıp tek başına kullanılmasıyla ortaya
çıkmıştır.

Hokku: Tankanın 5/7/5 heceli üç dizelik ilk bölümüdür; “haiku”
sözcüğünden önce kullanılmaya başlayan bu sözcük, daha
sonraları haiku yerine de kullanılır.

Matsuku: Tankanın iki dizelik ikinci bölümüdür. (Yaklaşık olarak
wakiku.)

Wakiku: Yanıt bent. Tankanın ilk (hokku) bölümüne, ikinci bir
şairin 7/7 heceli iki dizelik eklediği bölümdür.

Haiku (Haikai, Hayku): “Neşeli şiir” demek olan sözcük, 5/7/5 ve
toplam 17 heceden oluşma 3 dizeli, bir çırpıda, yalınlık ve
duruluk içinde söylenen, daha çok anlık doğasal gözlemleri
yansıtan, Japonya kökenli özgün bir şiir türü.

Haibun: Haiku havasında yazılmış kısa metin. Genelde bu metni
bir haiku izler.

Haiga: Haikunun yazıldığı sayfaya yapılan resim.

Kasen: 6 şairin yazdığı 36 tankalık dizi şiir.

Renga (Renku): “Zincir şiir” demek olan sözcük, iki ya da daha
çok şairin birbirine ekleyerek yazdıkları tankaları anlatır.

Haijin: Hokku’yu söyleyip rengayı başlatan meclisin en usta şairi.

Jisei: Ölüm döşeğindeki haiku ustasının söylediği son haiku.